ΟΙ ΑΓΙΟΙ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ - Ο ΑΓΙΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΚΡΗΤΗΣ

«Θανών εφεύρε των πόνων στέφος μέγα, Κρήτης ο Ποιμήν, ού πόνος κανών μέγας. Την δε Τετάρτη αρχιθύτην μόρος Ανδρέαν είλεν»

Ένας εκ των μεγάλων Αγίων Πατέρων της Εκκλησίας, είναι και ο Άγιος Ανδρέας, επίσκοπος Κρήτης. Ο θαυμαστός του βίος βεβαιώνει περί του υψηλού πνευματικού του αναστήματος. Αν και είναι γέννημα της μεγάλης πόλεως της Δαμασκού και διέπρεψε στα Ιεροσόλυμα, εν τούτοις η σχέση του με την μεγαλόνησο Πατρίδα μας Κρήτη, είναι άμεση και απόλυτη καθώς ως Επίσκοπος Κρήτης ο Άγιος Ανδρέας έδρασε και προσέφερε στην Κρήτη όσο κανείς άλλος, γι αυτό και αγαπήθηκε και τιμήθηκε τόσο από τον Ορθόδοξο λαό της όσο και από σύσσωμη την Ορθόδοξη Εκκλησία. Ο Άγιος Ανδρέας ήκμασε περί το 660 μετά Χριστόν και είχε πατρίδα την περίφημη Δαμασκό της Μικράς Ασίας. Γεννήθηκε από γονείς ευσεβείς και εναρέτους. Ο πατέρας του ονομαζόταν Γεώργιος και η μητέρα του Γρηγορία. Μέχρι το έβδομο έτος της ηλικίας του ήταν άφωνος, μη δυνάμενος να ομιλήσει καθόλου, προκαλώντας μεγάλη λύπη στους γονείς του, οι οποίοι νόμιζαν ότι θα έμενε βωβός για πάντα. Αλλά αφού πέρασαν τα επτά έτη, πηγαίνοντας κάποτε με τους γονείς του στην Εκκλησία για να μεταλάβει το Σώμα και το Αίμα του Κυρίου, έγινε το θαύμα! Αμέσως μόλις μετάλαβε, ελύθηκε η γλώσσα του και μιλούσε ανεμποδίστως. Από τότε οι γονείς του τον έστειλαν στο σχολείο για να μάθει τα ιερά γράμματα. Ο μικρός Ανδρέας παρουσίασε πολύ μεγάλη πρόοδο καθώς επιδόθηκε με ζήλο στη μελέτη και αγάπησε τα γράμματα. Έτσι προχώρησε με μεγάλη σύνεση και στη φιλοσοφία και μάλιστα με σπουδαίους διδασκάλους, ιδιαιτέρως καταρτισμένους και διδάχθηκε τα καλύτερα μαθήματα και έλαβε τρόπο και χάρισμα ώστε να ομιλεί με τέχνη και γλυκύτητα. Καλλιεργώντας δε την ψυχή του γρήγορα προχώρησε σε υψηλότερες θεωρίες. Έπειτα μελετώντας επιστημονικώς τις θείες και ιερές γραφές, φωτίσθηκε η διάνοιά του απ’ αυτές, έγινε θερμός εραστής της αληθούς Θεϊκής σοφίας και απορροφήθηκε τελείως απ’ αυτές. Κατανόησε δε ότι θα ήταν αδύνατον να ενωθεί με την θεϊκή σοφία, με άλλο τρόπο, εί μη με το να ελευθερωθεί από τα γήινα και υλικά αγαθά, παρεκάλεσε τους γονείς του να τον αφιερώσουν στον Θεό, επειδή δεν αισθανόταν καμία κλίση και αγάπη προς τα του κόσμου πράγματα. Οι γονείς του αισθάνθηκαν τον θείο πόθο του παιδιού τους και μετέβησαν μαζί του στα Ιεροσόλυμα, στον Πανάγιο και Ζωοδόχο Τάφο του Κυρίου και εκεί τον αφιέρωσαν ως ευπρόσδεκτη προσφορά. Ήταν τότε Πατριάρχης Ιεροσολύμων ο αγιότατος και πολύ ενάρετος Θεόδωρος, ο οποίος μετά πολλής χαράς τον δέχθηκε και τον έκανε πνευματικό του τέκνο. Από τον ίδιο ο Ανδρέας ενδύθηκε το Μοναχικό σχήμα και υπό του ιδίου χειροτονήθηκε Διάκονος λαμβάνοντας την φροντίδα και την επιμέλεια της πνευματικής ανατροφής του, με αρετές και γνώση, έφθασε στην τελειότητα και ανδρώθηκε και κατά το μέτρο της ηλικίας. Ο Πατριάρχης Θεόδωρος επέτυχε στην γη την καλή της ψυχής του νέου, να σπείρει τον άγιο σπόρο της διδασκαλίας του Χριστού και να αρχίσει να δρέπει καρπούς εκατονταπλάσιους. Πρίν όμως να απολαύσει την τελειότητα των αρετών και της Ιεροσύνης του, εξεδήμησε προς Κύριον στα χέρια του πνευματικού του τέκνου, ευτυχής και αναπαυμένος ότι αφήνει πίσω του καλόν έργο, και πορεύεται με την καλήν απολογία στον Χριστό για να λάβει τους στεφάνους της καλής οικονομίας την οποία άσκησε στην Εκκλησία και τον αγώνα υπέρ της αμωμήτου Ορθοδοξίας. Άφησε δε τον θείον Ανδρέα, μαζί με τον Οικονόμο της Εκκλησίας, κυβερνήτη και επίτροπο (Νοτάριο) των εκκλησιαστικών πραγμάτων. Η νεότητα του Αγίου δεν επέτρεπε να τον αφήσει ως μοναδικό διάδοχο του θρόνου των Ιεροσολύμων. Μπορεί να ήταν κατά την ηλικία νέος αλλά κατά την αρετή ήταν ήταν Γέροντας και κατά την κοινή πρόνοια και την επιστασία της Εκκλησίας, δεν ήταν ελλιπέστερος κανενός άλλου προστάτου της Εκκλησίας, διότι για την Εκκλησία των Ιεροσολύμων υπήρξε πατέρας στοργικός και διδάσκαλος άριστα καταρτισμένος, άριστος υπηρέτης και οικονόμος και παράδειγμα λαμπρό πάσης ιδέας καλού. Εκείνη την εποχή όπου βασίλευε ο ευσεβής αυτοκράτωρ Ηράκλειος, δια της προσταγής του, συνάχθηκε η Αγία Έκτη Οικουμενική Σύνοδος το 680, (η οποία και διήρκησε ένα έτος κατά το οποίο πραγματοποιήθηκαν δεκαοκτώ συνεδριάσεις) και η οποία αναίρεσε λαμπρώς την αίρεση των Μονοθελητών και των Μονοενεργητών, και έγραψε στον ιερό τόμο τα δόγματα της ευσεβείας, στέλνοντας σε κάθε Εκκλησία γράμματα βασιλικά επισφραγίζοντα τον Συνοδικό Τόμο και παρακινούντα όλους τους ευσεβείς να τον ακολουθήσουν. Αυτά έφθασαν και στην Εκκλησία των Ιεροσολύμων γεμίζοντάς την χαρά και αγαλλίαση πνευματική για την επικράτηση της Ορθοδόξου Πίστεως. Οι πρόκριτοι του Πατριαρχείου των Ιεροσολύμων σκέφθηκαν ότι πρέπει να αποστείλουν στην Κωνσταντινούπολη άνθρωπο, και δι αυτού να δείξουν ότι και αυτοί είναι σύμφωνοι προς τα δόγματα της ιεράς εκείνης Συνόδου, έκριναν δια κοινής ψήφου να αποστείλουν τον μέγα Ανδρέα μαζί με άλλους δύο κληρικούς, επειδή αυτός ήταν ιδιαιτέρως γυμνασμένος στα δόγματα της Εκκλησίας και ο πλέον ενημερωμένος και προικισμένος με λόγο και δύναμη Αγίου Πνεύματος. Παρέλαβε λοιπόν δύο κληρικούς τους οποίους ο ίδιος επέλεξε και μετέβη στην Βασιλεύουσα. Πλήν όμως δεν επρόφθασε εν ζωή τον βασιλέα Ηράκλειο αλλά τον διάδοχό του Ιουστινιανό τον ρινότμητο, προς τον οποίο ενεχείρισε την ορθόδοξο ομολογία του Πατριαρχείου των Ιεροσολύμων και τα ελείποντα της ομολογίας συνεπλήρωσε ο ίδιος με την δύναμη του αγιοπνευματικού του λόγου. Όλοι τον θαύμασαν για την σοφία και την αγιότητά του καθώς και για την καλή διοίκηση της πρεσβείας. Αργότερα τους μεν δύο Κληρικούς που τον συντρόφευαν απέστειλε πάλι στα Ιεροσόλυμα για να αναγγείλουν το αποτέλεσμα που είχε η πρεσβεία τους, εκείνος δε παρέμεινε στην Κωνσταντινούπολη για να ελευθερώσει τον εαυτό του από τις Εκκλησιαστικές υποθέσεις και να διέλθει στο εξής ήσυχη ζωή και μοναχική. Συγκέντρωσε λοιπόν τον εαυτόν του στην ησυχία και την περισυλλογή εγκαταλείποντας τις μέριμνες, εύλογες ή μη, και αφοσιώθηκε τελείως στην μελέτη και θεωρία, αγωνιζόμενος με νηστεία και προσευχή και αγρυπνίες και με όλα όσα ταιριάζουν στον ακραιφνή πνευματικό αγώνα. Επόμενον ήταν να ανυχωθεί ακόμη περισσότερο στην αγιότητα, την σοφία, την διάκριση και την σύνεση και να αποκτήσει την ακόμη μεγαλύτερη πείρα των αρετών. Τελειοποίησε λοιπόν τον εαυτό του και αυτό πλέον φαινόταν ως αποτέλεσμα στην ωφέλεια που αποκόμιζαν όλοι εκείνοι που τον πλησίαζαν. Ασφαλώς όποιος ανυψώνεται πνευματικά, είναι αδύνατον να ξεφύγει από την προσοχή των ανθρώπων και κυρίως των πνευματικών, όπως ένας λαμπρός αστέρας στο μεσουράνημά του δεν θα ήταν δυνατό να περάσει απαρατήρητος κυρίως από εκείνους που συνηθίζουν να κοιτούν το ουράνιο στερέωμα και να θέλγονται από την λαμπρότητα των αστέρων. Απεκαλύφθη λοιπόν τόσον στον βασιλέα, όσον και στην Εκκλησία, και χωριζόμενος μετά βίας από την ησυχία της ασκητικής μοναχικής πολιτείας, διορίσθηκε στην διακονία της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας και του εμπιστεύθηκε η οικονομία και διοίκηση του ορφανοτροφείου. Σ’ αυτήν την διακονία φάνηκε τόσο συνεπής και τόσο δόκιμος και τόσο δραστήριος, ώστε δια της στοργής και της πρόνοιάς του, ονομάσθηκε από τον λαό Πατέρας και Τροφέας των ορφανών και των πτωχών. Επιμελήθηκε δε και των δύο ορφανοτροφείων της Πόλεως μετά ενδελεχούς φροντίδος. Και όχι μόνο αύξησε τα σιτηρέσιά τους αλλά και τα έκανε ευρυχωρότερα αναγείροντας νέα κτήρια, μεγάλες οικοδομές και καθημερινά αγωνιζόταν για να προσφέρει άνεση και να απαλύνει τον πόνο των ορφανών και των πτωχών. Δικαίως όλη η Κωνσταντινούπολις τον θαύμαζε και έχαιρε για τέτοιον πνευματικό άνδρα και Πατέρα φιλόστοργο. Έτσι λοιπόν, ως άξιος κατά πάντα, έλαβε και μεγαλύτερο αξίωμα ανερχόμενος στον υψηλό θρόνο της Αρχιερωσύνης. Και έγινε Αρχιεπίσκοπος της περιφήμου και αγιοτόκου νήσου Κρήτης, και αληθινά δια μέσου αυτής, πομένας και διδάσκαλος ολοκλήρου της Εκκλησίας του Χριστού, σε ηλικία 51 ετών. Πηγαίνοντας λοιπόν στην θεόσωστο επαρχία του, άρχισε να επιτελεί το έργο του και να επιμελείται αόκνως της διοικήσεως της Εκκλησίας της Κρήτης, αφοσιούμενος τελείως στην πρόοδο και την σωτηρία του ποιμνίου του. Πρωτίστως έφερε σε πολύ σεμνή τάξη, και με σοφία, τους Ιερωμένους της νήσου, εκφωνόντας γλυκύτατο λόγο περί λειτουργικής τάξεως, υποδεικνύοντας ποίος πρέπει να είναι ο βίος του Ιερέως ώστε και να αξιώνεται να προσεγγίζει αξίως το θυσιαστήριο του Θεού, αλλά και να μεταδίδει και στους άλλους τον φωτισμό του Παναγίου Πνεύματος. Κατόπιν έφερε σε τάξη τους Παρθενώνες και τα Μοναστήρια, ορίζοντας νόμους συμφώνως των οποίων να πολιτεύονται. Ο Άγιος Ανδρέας αγάπησε την Κρήτη και τον λαό της που του τον εμπιστεύθηκε ο Χριστός κι έτσι, με την ίδια φροντίδα, επιμελείτο τους κοσμικούς, διδάσκοντάς τους την ασφαλή προσέγγιση του Θεού και την απελευθέρωση από τις σαρκικές απολαύσεις και τις απάτες του κοσμικού τρόπου ζωής. Παιδαγωγούσε τους νέους, σοφρόνιζε τους γέροντες, επέστρεφε σε μετάνοια τους αμαρτωλούς, έδινε ελπίδα σωτηρίας στους μετανοούντες, παρακινούσε και στήριζε τους αγωνιζομένους, βοηθούσε τους πολεμουμένους, συγκρατούσε τους κινδυνεύοντες, ανήγειρε τους πεσόντες. Στους ασθενείς γινόταν δύναμις, στους λυπημένους παρηγορία, στους λιποθυμούντες αναψυχή, στις χήρες ισχυρός προστάτης, στα ορφανά πατέρας φιλόστοργος, στους πτωχούς θησαυρός, στους πεινώντες τροφή, στους γυμνούς ένδυμα. Στους πάντες τα πάντα! Ο Άγιος Αρχιεπίσκοπος Ανδρέας ήταν για την Εκκλησία της Κρήτης, για τον ευσεβή λαό της η πηγή παντός αγαθού, όχι μόνον ψυχικού αλλά και σωματικού. Άνοιξε δε και τον αγαθό θησαυρό της καρδιάς του και γέμισε την Κρήτη από αγάπη και λόγο εμπνευσμένο και σωτήριο από το θησαυροφυλάκιο του Παναγίου Πνεύματος, κηρύτοντας, διδάσκοντας, χαριτώνοντας και παραδειγματίζοντας τον λαό, στερέωνε τους πάντες στην Ορθόδοξο Πίστη των Αγίων Πατέρων μας. Με την σοφία και την σύνεσή του και κατευθυνόμενος από την άνωθεν σοφία και χάρη, συνέγραψε βιβλία στα οποία παρουσιάζεται ως εξαίσιος ρήτορας και θεολόγος θεόπνευστος. Δια των λόγων του εγκωμιάζει λαμπρώς την Υπεραγία Θεοτόκο, κατά τις διάφορες Θεομητορικές εορτές. Εγκωμιάζει ομοίως και τον Τίμιο και Ζωοποιό Σταυρό του Σωτήρος Χριστού. Εγκωμιάζει ακόμη και πολλές άλλες Δεσποτικές εορτές όπως και πολλούς Αγίους, στους οποίους φαίνεται δια των εγκωμίων αυτών να κάνει ως δικά του τα μαρτύριά τους. Εξαιρέτως δε εγκωμιάζει τον μέγα Πρόδρομο Ιωάννη, με υπέροχους λόγους. Συνέθεσε δε και κατά την βυζαντινή μουσική τέχνη πολλούς κανόνες και τροπάρια, διότι εκτώς των άλλων ήταν και σπουδαίος Μουσικός, άριστα καταρτισμένος. Και όχι μόνον λάμπρυνε τις εορτές και παρακινεί τους Χριστιανούς σε πνευματική ευφροσύνη, αλλά προξενεί και κατάνυξη προκαλώντας στους ακούοντες, στους ψάλλοντες και στους αναγινόσκοντες μεγάλη πνευματική συγκίνηση και χαρά. Εκτός όλων των άλλων συνέθεσε και εκείνο τον αξιέπαινο και αριστουργηματικό Κανόνα, τον οποίο ψάλλουμε την Πέμπτη της Ε΄ εβδομάδος των Νηστειών, ο οποίος και ονομάζεται Μέγας Κανών, όπως είναι ήδη γνωστό στους Χριστιανούς. Ως πολυπράγμον στην δραστηριότητά του ενέταξε και την ανέγερση των κατεστραμμένων Ναών του Θεού στην Κρήτη, τους ανεκαίνισε με πλούσιες και φιλότιμες βοήθειες και επίσης ανοικοδόμησε ωραιότατο Ναό εις τιμήν της Υπεραγίας Θεοτόκου, ονομάζοντάς τον «Βλαχέρνας». Στα πλαίσια της φιλανθρωπικής του δραστηριότητος ανήγειρε εκ θεμελίων ξενοδοχείο για την ανάπαυση των γερόντων, την θεραπεία των ασθενών, την προστασία των ξένων και των πτωχών, προς τους οποίους όχι μόνον έδιδε πλουσιοπάροχα τα αναγκαία και την τροφή, ξοδεύοντας με σοφία τα χρήματα που του εμπιστευόταν η πρόνοια του Θεού. Και υπηρετούσε στο ξενοδοχείο ο ίδιος τους ασθενείς και τους ξένους με τα δικά του χέρια, περιζώνοντας την ποδιά ως νοσοκόμος και προσφέροντας δουλικώς υπηρεσίες, καθαρίζοντας πληγές και πλένοντας πόδια και αίματα ασθενών και απόρων. Τόση η θέρμη της αγάπης του! Τέτοια πολιτεία ανδρός, ασφαλώς χαρακτηρίζεται από την αγιότητα η οποία είναι και ο στόχος. Και όπου υπάρχει αγιότητα υπάρχει και παρουσία του Αγίου Πνεύματος, οπότε ακολουθούν τα θαύματα, οι θείες παρεμβάσεις. Έτσι και στην περίπτωση του Αγίου Ανδρέου τον ακολουθούσε το θαύμα που επιβεβαίωνε την καθαρότητα της Πίστεως. Δεν θα ήταν υπερβολή να αναφέρουμε μερικά από τα θαύματα που δια προσευχής ετέλεσε. Κάποτε κατέπλευσε στην Κρήτη βαρβαρικός στόλος, για να αιχμαλωτίσουν και να ερημώσουν την ποίμνη του και έσφιγγαν τον πολιορκητικό κλοιό δια φοβεράς πολιορκίας, μεταχειριζόμενοι όλες τις πολεμικές μηχανές και τακτικές, εναντίον της Κρήτης. Ο Άγιος Ποιμενάρχης όμως δια της ισχυράς του Προσευχής, όχι μόνον διεφύλαξε την ποίμνη του από τον κίνδυνο, αλλά και των βαρβάρων τις καρδιές γέμισε με φόβο, ώστε τους ανάγκασε να φύγουν, χωρίς να τους διώξει κανείς. Από την άτακτη φυγή τους πολλοί εξ αυτών αφανίσθηκαν από τα κύματα της θαλάσσης, όσο και από τους πολεμουμένους Χριστιανούς. Άλλοτε ενώ άρχιζε το θέρος και επικρατούσε καύσωνας, δεν μπορούσε να βρέξει. Έτσι τα σπαρτά μαράθηκαν και κινδύνευαν να ξεραθούν τελείως. Οι άνθρωποι από τον φόβο της πείνας και της ανομβρίας και του καύσωνος, ήταν απελπισμένοι. Σ’ αυτήν την δοκιμασία και την δυστυχία, σπλαχνιζόμενος ο Άγιος υψώσας τα χέρια του προς τον Θεό, επικαλέσθη το άγιο όνομά του εκ βάθους καρδίας, μετά δακρύων, για να δώσει ο Κύριος βροχή. Και ώ του παραδόξου θαύματος! Ευθύς καλύφθηκε ο ουρανός από νέφη και έβρεξε τόση βροχή, ώστε και τα σπαρτά ποτίσθηκαν και κάρπισαν θαυμάσια εκείνη τη χρονιά, και οι άνθρωποι και τα ζώα ξεδίψασαν και έλαβαν αναψυχή. Άλλοτε πάλι, έναν καιρό, ενέσκηψε στην επαρχία του μεγάλη επιδημία πανώλης και θανάτωνε πολλούς. Ο Άγιος Ανδρέας δια των προς Θεόν ικεσιών και των δακρύων του, εμπόδισε την ορμή της θανατηφόρου ασθενείας εως ότου έπαψε τελείως και γλίτωσαν οι άνθρωποι. Πολλά ακόμη θαύματα επετέλεσε ο μεγάλος αυτός Πατέρας της Εκκλησίας, καύχημα της Ορθοδοξίας και σέμνωμα της Κρήτης μας. Στους μεν επαρχιώτες του προσέφερε όλα τα αγαθά του Θεού, πνευματικά και υλικά, και στον Θεό προσέφερε τις ψυχές τους ασφαλείς και σωσμένες, όπως του τις παρέδωσε. Και αυτό αξίζει περισσότερο απ’ όλον τον κόσμο! Επειδή δε κάποτε παρουσιάσθηκε ανάγκη στην Κωνσταντινούπολη, αναγκάσθηκε και ο Άγιος να μεταβεί εκεί. Όταν έφθασε έγινε δεκτός με πάσαν τιμή και σέβας, τόσον από το ιερατείο και τους Αρχιερείς της Πόλεως όσο και από τον Αυτοκράτορα και όλους τους Άρχοντες. Και μένοντας εκεί λίγο καιρό διαμοίραζε στους πεινώντες τον ουράνιο άρτο, δηλαδή τον λόγο της διδασκαλίας, και πότιζε τις διψασμένες ψυχές με το ζωήρυτο ύδωρ του Αγίου Πνεύματος. Αλλά και σωματικώς εχόρταινε τους πεινώντες, βοηθούσε τους αδικουμένους, υπερασπιζόταν τις χήρες, προστάτευε τα ορφανά και παρηγορούσε τους τεθλιμμένους. Τέλος, ετοιμάσθηκε να επιστρέψει στην Κρήτη. Επειδή δε προγνώρισε ότι δεν θα ξαναδεί πλέον το ποίμνιό του, παρέδωσε τον εαυτό του στο Πνεύμα το Άγιο, που τον κινούσε πάντοτε. Κι έτσι, εισήλθε στο πλοίο και ξεκίνησε για την Κρήτη. Αλλά όταν το πλοίο έφθασε στη Μυτιλήνη, εστάθηκε εκεί. Ο Άγιος τότε ρώτησε πως ονομάζεται ο τόπος εκείνος, και έμαθε ότι λέγεται Ερεσσός. Τότε είπε: «Εδώ πρέπει να αποδώσω εις τον Θεόν την εικόνα ήν μοι έδωκεν Εκείνος, ήτοι εδώ μέλλω να αποθάνω». Έτσι και έγινε. Ελύθη θείω νεύματι ο δεσμός του σώματος και ανήλθε χαίρων προς τον ποθούμενο Χριστό, τον αληθινό Θεό ημών, τον οποίο επόθησε από τα παιδικά του χρόνια, καταλαμπρυνόμενος από το απρόσιτο φώς της Θεότητος και απολαμβάνων τα ανεκλάλητα αγαθά της ουρανίου Βασιλείας του Θεού. Το πάνσεπτό του σκήνωμα κατετέθη στον ιερό Ναό της Αγίας Αναστασίας στην Ερεσσό της Μυτιλήνης το 740 μ.Χ. Η εκκλησία τιμά την αγία μνήμη του την 4η Ιουλίου. Μέγας της Ορθοδοξίας αστέρας ο άγιος Ανδρέας ο αρχιεπίσκοπος της Κρήτης. Την αναβίβασε σε μεγάλα πνευματικά ύψη και κατάρτισε το ποίμνιο και τον Κλήρο τόσον ώστε η Κρήτη μας να μην πάψει ποτέ να στέκεται με ανδρεία και να υπερασπίζεται την δικαιοσύνη. Δεν έπαψε να βγάζει Αγίους που υπερασπίσθηκαν την αλήθεια και που πάντοτε επαναπροσδιόριζαν τον προσανατολισμό της και την κατεύθυνσή της. Μοιάζει η Κρήτη, όπως βρίσκεται μεσοπέλαγα, σαν να ταξιδεύει στους αιώνες. Και η ρότα της δεν είναι άλλη από το δρόμο του ήλιου της δικαιοσύνης, του φωτός της αληθείας, της ανδρείας και της πίστεως. Ο Άγιος Ανδρέας Αρχιεπίσκοπος Κρήτης, όπως την αγαπούσε, την φρόντιζε και την έστεργε, έτσι και σήμερα να μην την ξεχάσει αλλά να τρέχει σε βοήθεια των τέκνων της που ταλανίζονται από τους τόσους πειρασμούς που ζούμε σήμερα και να πρεσβεύει για μας. Αλλά γι αυτό είναι και οι πειρασμοί για να τους ζούμε, να υπομένουμε, να αγωνιζόμαστε, να τους νικούμε και να προχωρούμε ίσια μπροστά στο δρόμο που περπάτησαν πρίν από ‘μας και νίκησαν, Εκείνοι οι μεγάλοι φωστήρες της Πίστεώς μας και της Πατρίδος μας, οι Άγιοι Πατέρες μας. Και με τέτοιους οδηγούς όπως ήταν εκείνοι, κι εμείς νικητές θ’ αναδειχθούμε! Απολυτίκιον ήχος πλ. Δ΄. Ορθοδοξίας ο φωστήρ, Εκκλησίας το στήριγμα και διδάσκαλε, ιεραρχών η καλλονή, των θεολόγων υπέρμαχος απροσμάχητος, Ανδρέα σοφέ, Κρήτης το καύχημα, κήρυξ της χάριτος, ικέτευε δια παντός σωθήναι τας ψυχάς ημών.